Saylakkaya (Cibin), Şanlıurfa Halfeti’ye bağlı bir köy. 1915 yılında tehcir kararıyla birlikte bu köyde yaşayan Ermeniler evlerini terk ederek Halep civarına gitmek zorunda kalırlar. Yolun zorluklarını ve tehlikelerini gören bazı aileler kızlarını güvendikleri Müslüman komşularına emanet ederler. Yaklaşık otuz kadar Ermeni kızı Cibin’de büyür ve Müslüman erkeklerle evlendirilir. Şu an bu kızlardan hiçbiri hayatta değil ancak çocuklarının ve torunlarının bazıları Cibin’de yaşamaya devam ediyor. Bugünkü Saylakkayalılardan birçoğunun annesi, büyük annesi Ermeni ve bunu açıkça ifade ediyorlar.
Hakob Grigoryan Ermenistan’da yaşayan Cibin kökenli bir Ermeni. 52 yaşında, evli, iki çocuğu var. Hakob Grigoryan Türkçe biliyor, Erivan’daki stüdyosunda düğün, vaftiz, doğum günü fotoğrafları çekiyor.
Dedesinden dolayı geçmişe ve Cibin’e büyük ilgi duyan Hakob Bey 2018 yılı Ekim ayında “emanet kızlar”ın çocukları ve torunlarıyla geçmişin izlerini sürmek için Cibin’e gitti. Ailesini hatırlayanlarla görüştü ve anılarını kaydetti.
Biz de onun hikayesini Cibin’de ve Ermenistan’da izlerken geçmişteki acıların halklar arasındaki diyaloğa engel olmadığını gördük.
Köy minaresinin gölgesi akşamüstü Cibin’in üstüne düşüyor. Bu fotoğrafı çekmek için minaresine çıktığımız cami tehcir öncesi kiliseymiş. Hakob Grigoryan, Erivan’da Ağrı Dağı’nın en güzel göründüğü yerlerden biri olan Garni-Geghard Kilisesi yolunda Ararat/Ağrı Dağı’nı seyrediyor. Hakob Grigoryan, 1915 yılında ataları Cibin’den ayrılmış olan, halen Ermenistan’da ve Amerika’da yaşayan Ermeniler ile yaptığı röportajları izletiyor. Cibin’de yüz yaşına yaklaşan Şerif bey, evinin avlusunda kardeşi Hüseyin bey ve Hakob beye geçmiş günleri anlatıyor. Kirkor (Gregor) Ağa’ya dair söyledikleri ve dedelerinin yakın arkadaş olması Hakop beyi duygulandırdı. Celal Bey babası Şakir Özmen’in evinin bahçesinde Hakob bey ile sohbet ediyor. Hakob Grigoryan Ermenistan’dayken Türkiye’yle tek bağlantısı facebook üzerinden ulaştığı Celal Özmen olmuş, Köy ve Türkiye hakkındaki ilk bilgileri ondan almış. Köy minaresinin gölgesi akşamüstü Cibin’in üstüne düşüyor. Bu fotoğrafı çekmek için minaresine çıktığımız cami tehcir öncesi kiliseymiş. Hakob Grigoryan, iki sene önce vefat eden babasının Erivan’daki mezarını ziyareti sırasında çiçek bırakarak tütsü yakıyor. Hakob Grigoryan, Muzaffer hanımın geçmişe dair anlattıklarını evinin avlusunda kaydediyor. Hakob bey ile Muzaffer hanım ilk kez karşılaşmalarına rağmen kısa sürede samimi bir sohbet içine girdiler. Hakob Grigoryan eşi Gayane Grigoryan’la birlikte misafir kaldıkları evin avlusunda Celal Özmen’le sohbet ediyor. Cibin’e gelirken Celal beyden kalacak bir otel ayarlamasını rica etmiş ancak “evden başka yerde kalmalarına izin vermeyecekleri” cevabını almış.Hakob Grigoryan, kızının evinde kalan Efiye Hanım’a kendisini tanıtıyor. Diğerleri gibi o da Hakob beyi büyük bir merak ve sevinçle karşıladı. Efiye hanım, Şerif ve Hüseyin beyin kız kardeşleri.
