Kompost Kardeşliği
Fotoğraflar: Hasibe Çuhadar
Teknolojik gelişme ve sanayileşme, nüfus artışıyla birlikte hızlı kentleşme ve tüketim, insan faaliyetlerinin çevre üzerindeki baskısını artırıyor. Ürettiğimiz atıkların miktarı ve içerikleri çevreyi tehdit edici düzeyde. Çözünebilir biyolojik /organik atıklar katı atık depolama sahalarına gönderildiğinde, toprak ve yeraltı suyu kirliliğine yol açıyor. Aynı zamanda sera gazı etkisine yol açan metan gazı salınıyor.
Kentsel çöpler toplanırken, depolama alanlarına gönderilirken harcanan fosil yakıt, çöp alanlarına ayrılan arazilerin büyüklüğü ciddi ekolojik sorunlar yaratıyor. Evde veya bahçede mutfak atıklarını komposta dönüştürenler bulunduğu gibi sayıları az olmakla birlikte kompost tesisleri kuran belediyeler de var.
Türkiye’de henüz işleyen bir atık yönetimi alt yapısı kurulamadığı için, her yıl milyonlarca doğal kaynak, binlerce insan için istihdam olanakları ve milyonlarca dolarlık bir servet boşa harcanıyor.
Doğanın kendini yenileme kapasitesi sınırlarına dayanmışken Türkiye’de katı atığın büyük bir çoğunluğu hala gerektiği gibi dönüşüme tabi tutulamıyor.
Oysa yaşamış olan her şey kompost yapılabilir.
Kompost ya da organik gübre üretimi diye bilinen yöntem organik atıkların geri dönüştürülerek gübre haline getirilmesidir. Buna “siyah altın” da denir.
Kompost yapımında sebze meyve atıkları yani biyobozunur atıklar ile ağaç dalı, kuru yaprak gibi kahverengi karbon atıkları birbirine karıştırılarak biyolojik yanma sağlanır. Bu işlem mikroorganizmalar yardımıyla kolayca bozunan karışımların temel birleşenlere ayrılmasıdır.
Kompost yapımında çeşitli teknikler vardır. Bunlar soğuk kompost, sıcak kompost ve solucan kompostu gibi üç temel yöntemin yanı sıra bokaşi kompostu, örtüleme (malç) yöntemleridir. (1)
Bu esaslarla kompost üretimi yapmak için “Topraktan Toprağa Biyobozunur Atık Yönetimi” adıya bir proje başlatılmış. (2) Projenin eğitim ve uygulamalarını sürdüren Ebru Baybara Demir “Bu projenin en önemli odaklarından biri Mersin Mezitli. İnanılmaz bir gönüllü grubumuz var. Üç yüz kadar arkadaşımız çalışıyor. Onlar projenin kalbi haline geldi.” diyor.
Bu hikayede Mersin Mezitli’de yaşayan bir grup kadının kompost gübre yapımı ve dayanışmayla gerçekleştirdikleri kent tarımı uygulamaları anlatılıyor.
1- Soğuk kompost çözünebilir organik malzemelerin yığına sürekli eklenmesiyle oluşur. Bu süreç doğal toprak oluşumuna benzer altı ay ile iki yıl kadar sürer. En basit ve en garantili yöntemdir.
Sıcak kompost hızlı, etkili bir yöntem olmakla birlikte deneyim ve bilgi gerektirir. Bir ay gibi bir sürede kullanıma hazır hale gelir.
Solucan kompostu ise kırmızı kompost solucanlarını atıklarıyla elde edilir. Bokaşi kompostu fermente olmuş organik maddelerdir. Şehirlerde apartman dairelerinde yapılabilen kompost türüdür.
Örtüleme (Malç) yöntemi ise toprağın üzerini örtmede kullanılan tüm malzemelerle (malç) yapılır. Bunlar tahıl sapı ve samanı, kağıt, karton, ağaç talaşı, kuru yapraklar, ağaç kabukları, taze biçilmiş ot taş çakıl ot gibi malzemelerdir.
2- Topraktan gelen yine toprağa dönüyor. Diyarbakır \ Kayapınar Belediyesi ve Topraktan Tabağa Kalkınma Kooperatifi işbirliği ile başlayan Topraktan Toprağa Biyobozunur Atık Yönetimi Projesinde pazar yerlerinde atık gıdalar komposta, kullanılabilir olanlarsa paketli gıdaya dönüştürülüyor.
26 Nisan 2021’de başlayan bu projede her pazar yerinden ortalama üç tona yakın çıkan atıklar kompost yapmak için toplanıyor.
Türkiye genelinde 2200 gönüllü 37 Belediye bu projeye destek sağlıyor.
Türkiye’nin en büyük kompost sahası Adana Yüreğir Belediyesi tarafından on iki dönüm üzerine kurulmuş.
