İstanbul’un kuzeyindeki Kuzey Ormanları köyleri, Osmanlı’dan bu yana İstanbul mandası yetiştiriyor. Bölgedeki projeler, çok tartışmaya neden olduğu için, kendine has sütü, kaymağı ve yoğurduyla bu canlı türünün de görünürlüğü arttı. Ama asıl etki, yok etmekte olduğu yaşam alanları üzerinde oldu.
İstanbul’un su, oksijen ve gıda, yani yaşam kaynağı olan Kuzey Ormanları’ndakiler de dahil olmak üzere, Marmara Bölgesi’ndeki sanayi, emlak ve enerji projeleri, İstanbul’un kendine has manda sütünü büyük ölçüde tehdit ediyor.
Şehrin kuzeyindeki köylerin yeşil alanları, 1900’lü yılların başında başlayan kömür madenciliğinin yaralarını sarmıştı ki, 3. havalimanı, 3. köprü ve Kuzey Marmara Otoyolu projeleri gündeme geldi. Ormanlar kesildi, göletler dolduruldu.
Köylülerin geçim kaynaklarını sağladıkları bu alanlar yok edildikçe, Kuzey Ormanları ikliminde çok rahat yaşayan, hazır yeme pek ihtiyaç duymayan, sütünün besin değeri yüksek İstanbul mandası da yuvasız kaldı, yaşam alanından sürüldü.
İstanbul’un son ekolojik koridoru Kuzey Ormanları üzerindeki tahribat, şehir halkının sağlıklı yaşamını tehdit ettiği gibi İstanbul mandasının da yaşam hakkını elinden alıyor.
İstanbul Kuzey Ormanları Köylerinden Arnavutköy’e bağlı Yeniköy’den; Tayakadın, Akpınar ve Yeniköy arasında yapılan 3. Havalimanı projesinin görünümü TMMOB tarafından 2014’te hazırlanan 3.havalimanı raporundaki açıklamaya göre, yaklaşık 7,650 hekterlık proje sahasının, 60 hektarı tarım, 2 hektarı fundalık, 6.173 hektarı ormanlık, 1.180 hektarı madencilik alanı, 660 hektari göl ve 236 hektarı da mera. Jeoloji Mühendisleri Odası İstanbul Şubesi kendi raporunda şunu soruyordu; ”Çamur zemine doldurulacak 2,5 milyar metreküp dolgu bu bölgenin havaalanı olmasını sağlayacak mı?”İstanbul Kuzey Ormanları köylerinden Eyüp’e bağlı Ağaçlı köyü, başta mandacılık olmak üzere hayvancılığın yapıldığı bir köy. İstanbul’un Kuzeyinde ilk kömür ocakları bu köyde açılmıştı. Şimdilerde yerini taş ve kum ocakları aldı. Bu ocaklar, 3. Köprü, 3. Havalimanı ve Kuzey Marmara Otoyolu inşaatlarina dolgu malzemesi sağlıyor. Kömür ocaklarından kalan çukurlara, bölgenin yapısı sonucu zaman içinde su doldu ve göletler oluştu. Köyün mera alanında bulunan bu göllerden biri doldurularak üzerine Dinamit deposu inşa edildi. Mandalar, beslendikleri bu meraya yapılan dinamit deposunun etrafında dolaşarak otlara ulaşmaya çalışıyor. İstanbul/ Çatalça, İstanbul Damızlık Manda Yetiştiriciler Birliği ofisi. Birlik Başkanı Ercan Taşdelen aynı zamanda manda yetişticiliği yapıyor. Birliğin Veteriner Sağlık Teknikeri Talat Tan. Birlik 2011 de 5996 Veteriner hizmetleri, Bitki sağlığı Gıda ve Yem Kanununa göre kurulmuş. Tarım Bakanlığına bağlı Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Müdürlüğüne bağlı.Birlik, Türkiyede ilk defa yapılan “Halk Elinde Manda İslahı” projesini yürütüyor. Proje şimdilik 1844 mandayla yapılıyor. Amaç hem manda verimini artırmak hemde mandanın verilerini takip etmek. Birliğe üye olup proje dışında kalan manda yetişticileri tarımsal destek alıyor. Talat Tan, Kuzey Ormanları’nda 3. Köprü ve 3.havalimanı projelerin etki sahasında yer alan köylerde hayvancılık yapılamıyacağı görüşünde. Hayvancılık yapmaya devam edecek yetiştiriciler için devletin, İstanbul’a yakın hayvancılığa uygun yerler göstermesi gerektiğini belirtiyor. İstanbul Kuzey Ormanları köylerinden Bolluca Arnavutköy’e bağlı. 3. Havalimanı sahasına yakın, hayvancılığın yoğun yapıldığı bir köy. 3. Havalimanı Kuzey Marmara Otoyolu projeleri için çalışan hafriyat kamyonları, kilometrelerce uzanan kuyruklar oluşturuyor, saatlerce sıranın kendilerine gelmesini bekliyorlar.İstanbul Kuzey Ormanları köylerinden Eyüp’e bağlı Ağaçlı köyü, köyün girişi ve 3. Köprü, 3.Havalimanı yüklenici firması olan İGA’ya bağlı şantiye yolu. Mandalar kamyonların yoğun kullandığı bu yolu aşarak yol tarafından bölünen göl ve ormana ulaşmaya çalışıyor. Önceleri mandaların doğal yaşam alanı olan bu alanlar projelerle birlikte yasaklı bölge haline geldi. Mandaların yada diğer sahipli hayvanların karıştığı trafik kazaları, araç sürücüsü kusurlu olsa dahi, hayvan sahibiplerinin, araç sahibine oldukça yüklü bir tazminat ödemesi ile sonuçlanıyor. Çünkü yasa gereği hayvanların yol ve caddelere çıkmaları yasak. Manda sahipleri “etrafımızın dört bir yandan yollarla çevrilmesini biz mi istedik” diyorlar.İstanbul Kuzey Ormanları köylerinden, mandacılığın yoğun yapıldığı Eyüp’e bağlı Ağaçlı köyü. Manda suyu ve balçığı seven bir hayvan. Derisi kalın olduğu için yazın vucut ısısı yükselir. Bunun için göl, gölet, dere ve balçık olan bölgeleri sever. Ağaçlı’da kömür ocaklarından kalan çukurlar zamanla suyla dolarak göletler oluşturduğu için mandaların su ihtiyacı karşılanıyordu. Ağaçlı’da, 3. Köprü, 3. Havalimanı ve Kuzey Marmara Otoyolu projelerine ham madde sağlamak için taş ve kum ocakların açılması, mera alanlarının, su kaynaklarının ve mandacılığın giderek azalmasına neden oldu. İstanbul, kuzey ormanları köylerinden Eyüp’e bağlı Akpınar köyü. 3.Havalimanı projesinden etkilenen köylerden biri. Akpınar’da mandacılık yapan Adnan Oruç’un annesi Bilgin Oruç evdeki yoğun iş trafiğinden sonra mandaları sağmaya oğluna yardıma geliyor. Babaanne mandaları sağarken minik Zehra dışarda malaklarla ilgilenen babasını seyrediyor. Manda sert mizaçlı bir hayvandır, sağılırken yanında yabancı biri varsa süt vermiyor. Zaten elle sağılmaların nedeni sağım makinesinden rahatsız olmaları. İstanbul Kuzey Ormanları köylerinden Eyüp’e bağlı Akpınar köyü. 3.Havalimanı projesinden etkilenen köylerden biri. Akpınar köyünde mandacılık yapan Adnan Oruç, oğlu Vahdettin. Hamile olduğu için meraya salmadığı ve akşam meradan gelecek mandalar için ahırda hazırlık yapıyorlar. Mandanın süt verimi artırmak için, Adnan hazırladığı “Süt yemi”ni yemliklere koyuyor. Manda İneğe göre daha az süt verir, ama yağ, protein ve vitamin oranları inek sütüne kıyasla fazladır. Laktoz ise manda sütünde daha düşüktür. Bu, yeşil ve taze yemlerle beslenmeleriden ileri gelir. Köydeki ormanların ve mera alanların 3.Havalimanı projesinden dolayı azalması, hayvanların dışarda yeterince beslenememesi, hayvan sahiplerin daha çok hazır yem almasına neden olmuş. İstanbul Eyüp’e bağlı Kuzey Ormanları köylerinden Çiftalan köyü. 1900’lü yılların başında köyde linyit madenciliği başlamış. 1978-1996 yılları arasında kömür işletmelerinin kurulmasıyla köy göç almaya başlıyor. Günümüzde de devam eden heyelan tehlikesi, kömür ocakların kapatılması ve sonrasında 3. Köprü, 3.havalimanı ve bağlantı yolları inşaatları için ham madde sağlamak için açılan taş ve kum ocakları, nüfusun ve hayvancılığın azalmasına neden oldu. Ocakların çıkardığı yoğun tozdan dolayı köy yaşanmayacak hale gelmiş durumda. İstanbul Kuzey Ormanları köylerinden Eyüp’e bağlı Işıklar (Kısırmandıra) köyü. Köy, 3. Köprü ve 3.havalimanı bağlantı yolları tarafından bir ağ gibi çevrelenmiş. Köyün otlak alanları ve ormanları yollarla kesilmiş. Köy muhtarının ve Mandacılar Birliğin defalarca İGA’ya başvurması sonucu, otoyolun altına hayvanların geçmesi için tüneller açılmış. Mandalar bu ormanlık alana ancak tünellerden geçiş yaparak ulaşabiliyor.İstanbul Kuzey Ormanları köylerinden Arnavutköy’e bağlı Yeniköy’den; Tayakadın, Akpınar ve Yeniköy arasında yapılan 3. Havalimanı projesinin inşaat alanı. Tepeler traşlanıyor, alçak alanlar ve göller doldurularak arazideki seviye farkları gideriliyor. Meslek odaları, hazırladıkları raporlarda bu bölgenin Havaalanın için uygun olmadığını bilimsel görüşlerle ortaya koydu. Projenin ilk ÇED raporu da projenin bölgeye getireceği bir çok zararı belgeliyor. Projenin iptali için köylülerin ve yaşam savunucularının yıllarca yaptığı itirazlara ve eylemlere ve bilim insanların raporlarına rağmen projeden vazgeçilmedi.stanbul Kuzey Ormanları köylerinden Eyüp ilçesine bağlı, Akpınar köyü. Manda yetiştiriciliği yapan Adnan Oruç, kendince damızlık İran mandası ile Anadolu mandasını tohumlayarak süt verimini artırmak istiyor. İran mandasının süt oranının daha fazla olduğunu iddia ediyor. İran ve Anadolu mandasıyla tohumlanan bir kaç günlük malaklar. Adnan, İstanbul Mandacılar Birliğinin, “Halk Elinde Manda İslahı” projesi dahil olmamış. Çünkü projenin ve birliğin uyulması gereken şartları var. Hayvanın 5 yıl satılmayacak olması, günlük süt miktarı takibi, doğduğundan itibaren malakların kilo takibi gibi. Tüm bunların kayıt altına alınması gerekiyor. İmkanları ve koşullarının bu projeye uygun olmamasına ek olarak köyün mahalle statüsüne geçmesinin de Adnan’ın projeye dahil olmamasında etkisi var. Köylerin mahalle olması manda yetiştiriciliğini zorlaştırıyor.
